Art nouveau herkennen: stijluitleg met station Haarlem als voorbeeld

Station Haarlem is een aanknopingspunt om art nouveau in de stad te verkennen. De Vrije Academie noemt het station als Haarlems voorbeeld.

Niet vastgesteld is welke stationsdetails je vanaf de openbare weg kunt zien.

Station Haarlem als voorbeeld

De Vrije Academie beschrijft station Haarlem als art nouveau en noemt daarbij torens, tegeltableaus en sierlijke vormen.

Let bij het vergelijken van die kenmerken op het verschil tussen bouwvorm en versiering. Een toren bepaalt de vorm van een gebouw; een tegeltableau voegt een decoratief vlak toe. Sierlijke vormen kunnen beide met elkaar verbinden. Juist die samenhang is interessanter dan één los ornament.

Decoratieve details als kijkwijzer

Gebruik de algemene stijlkenmerken als kijkwijzer, niet als bewijs voor de stijl van een afzonderlijk pand. Smeedijzer, glas-in-lood en torentjes worden door de Vrije Academie genoemd als typische decoratieve details. De aanwezigheid van zo’n onderdeel alleen is onvoldoende om een hele gevel als art nouveau te bestempelen.

Zo herken je de vormentaal

Art nouveau kom je ook tegen onder de namen Jugendstil en Nieuwe Kunst. De bouwkundige uitleg over Jugendstil op joostdevree.nl verbindt die benamingen vooral met Nederland, Duitsland en Oostenrijk. Art Nouveau is volgens die uitleg vooral gangbaar in België, Frankrijk en Engeland.

Als algemene kenmerken noemt deze bron asymmetrie, organische vormen en motieven uit de planten- en natuurwereld. Kijk dus naar de verdeling van onderdelen over een gevel en naar de vorm van de versiering. Tegeltableaus en bepaalde soorten tegels kunnen daarbij horen. Bij balkonhekwerken noemt de bron organische vormen en, in een latere fase, ook geometrische patronen.

Verwacht daarbij niet uitsluitend uitbundige krullen. De uitleg op joostdevree.nl karakteriseert de Nederlandse Jugendstil als relatief sober, geregeld met geometrische vormen en gecombineerd met neogotische of neorenaissancekenmerken. Een gevel kan dus verschillende vormentalen naast elkaar laten zien. Dat maakt het vergelijken van metselwerk, decoratie en hekwerken een bruikbaarder manier van kijken dan zoeken naar één doorslaggevend kenmerk.

Illustratieve foto. Foto: fritsdejong via Pixabay (Pixabay-licentie)