De twee Haarlemse Bavo-kerken: een korte kennismaking

De Grote of St.-Bavokerk aan de Grote Markt en de Nieuwe Bavo aan de Leidsevaart delen hun naam, maar stammen uit heel verschillende perioden. De Grote Kerk is een laatmiddeleeuwse gotische kruiskerk. De Nieuwe Bavo, officieel de Kathedrale Basiliek Sint Bavo, werd gebouwd tussen 1895 en 1930.

Ook binnen liggen de accenten anders: in de Grote Kerk vind je eeuwenoud kerkmeubilair, houten stergewelven en het Müllerorgel. De kathedraal heeft onder meer glas-in-loodramen, mozaïeken, muurschilderingen en een museum in de crypte.

De Grote Kerk: gotiek in verschillende bouwfasen

De Grote Kerk ontstond niet in één bouwcampagne. Het koor werd tussen 1370 en 1400 gebouwd in baksteengotiek, met spaarzaam gebruik van zandsteen. Het transept, de dwarsarm van de kerk, volgde tussen 1445 en 1455 onder leiding van Evert Spoorwater en kreeg de vormen van de klassieke Brabantse gotiek.

Daarna groeide het schip verder. Tussen 1456 en 1470 verrezen de zijbeukmuren en delen van de westgevel; van 1471 tot 1478 volgde de lichtbeuk, het hoge gedeelte met ramen. Let binnen op de verhoudingen: het middenschip is tweemaal zo breed als een zijbeuk.

De slanke vieringtoren is van hout, met lood bekleed en ruim 78 meter hoog. Ook boven je hoofd speelt hout een belangrijke rol. De eikenhouten stergewelven in koor en schip werden tussen 1530 en 1538 aangelegd onder leiding van Jacob Symonsz. Het koor heeft acht gewelfdelen per travee, het schip zes.

Oud kerkmeubilair en het Müllerorgel

Tot de opvallende interieurstukken behoren de koperen lezenaar uit 1499, de koorbanken uit 1512 en het koorhek uit 1509–1517. De ongeveer vierhonderd grafstenen vormen een andere historische laag. Onder het koor bevindt zich het graf van schilder Frans Hals.

Vanuit het schip kun je het Müllerorgel bekijken. Christian Müller bouwde het tussen 1735 en 1738; Jan van Logteren maakte de orgelkas. Het instrument heeft 62 stemmen en ongeveer vijfduizend pijpen. De gebouwgeschiedenis van de Bavovrienden beschrijft deze onderdelen uitgebreider.

Niet alles wat je ziet is middeleeuws. De gevel van de Vontkapel kreeg in 1593 renaissance-elementen naar ontwerp van stadsarchitect Lieven de Key. Het glas-in-loodraam ‘Vrede en verdraagzaamheid’ van Michel van Overbeeke werd in 2008 opgeleverd.

De Nieuwe Bavo: orgels en een museum onder het hoogkoor

De kathedraal aan de Leidsevaart heeft een priesterkoor, schip, transepten, verschillende kapellen en westtorens.

Ook hier spelen orgels een grote rol, maar het gaat om andere instrumenten. De kathedraal heeft er vier. Het Willibrordusorgel is sinds 1971 het hoofdorgel en staat centraal bij orgelconcerten. Volgens de kathedraalwebsite heeft het orgelpijpen van 9,20 meter. Het oorspronkelijke hoofdorgel, het Bavo- of Transeptorgel, wordt nog tijdens de liturgie gebruikt. Het oudste instrument is een kabinetorgel uit 1800.

Onder het hoogkoor ligt het museum in de crypte. De vaste collectie omvat schilderijen, beeldhouwwerken, vaandels en liturgisch zilverwerk. Er is ook een tentoonstelling over de restauratie.

Bezoekinformatie en klimroutes

De website van de kathedraal beschrijft naast rondleidingen ook klimroutes langs gewelven, uurwerk en klokken, en naar de koepelgalerij op 45 meter hoogte. Voor beide kerken ontbreken in de beschikbare informatie bevestigde reguliere openingstijden, bezoekersingangen, ticketvoorwaarden en gegevens over toegankelijkheid. Ook is niet bevestigd wanneer het kathedraalmuseum en de klimroutes beschikbaar zijn, welke klimvoorwaarden gelden en wat bij een regulier toegangsbewijs hoort.

Illustratieve foto. Foto: HarryFabel via Pixabay (Pixabay-licentie)